Praktyczna szkoła adaptacji | Za nami spacery komentowane prowadzone przez IETU w ramach Śląskiego Centrum Klimatu

Jak w praktyce przełożyć obserwacje z miejskich ulic i osiedli na konkretne zapisy w Miejskich Planach Adaptacji do zmiany klimatu? Na to pytanie odpowiadali uczestnicy dwóch spacerów komentowanych, zorganizowanych przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w ramach projektu „Śląskie Centrum Klimatu – Etap I”.

Spacery komentowane zgromadziły przedstawicieli samorządów z subregionów centralnego i północnego województwa śląskiego. Pozwoliły one spojrzeć na tkankę miejską Częstochowy i Katowic z perspektywy łączącej wiedzę ekspercką z codziennym doświadczeniem urzędników zarządzających miastami.

Dwa subregiony, dwie różne przestrzenie i wspólne wyzwania

W terenie spotkali się przedstawiciele miast i gmin odpowiedzialni m.in. za ochronę środowiska, planowanie przestrzenne oraz inwestycje miejskie:

• 25 czerwca 2026 r. w Częstochowie odbył się spacer dla subregionu północnego. Piętnastoosobowa grupa urzędników m.in. z Częstochowy, Blachowni, Miedźna i Myszkowa analizowała trasę od skrzyżowania ul. Śląskiej aż po Park im. Stanisława Staszica.
• 30 czerwca 2026 r. w Katowicach eksperci IETU poprowadzili spacer dla subregionu centralnego. Udział wzięło 18 osób. Uczestnicy przemierzyli intensywnie zurbanizowane Śródmieście Katowic, badając m.in. Rynek, ul. Warszawską, ul. Mariacką oraz ukryty potencjał okolicznych podwórek.

Metoda O-P-M-Z – od termowizji do planowania działań

Podczas spacerów każdy strategiczny punkt trasy analizowano według schematu, który pozwalał na usystematyzowanie wniosków:

O – Obserwacja: Przyjrzenie się układowi przestrzennemu, rodzajowi nawierzchni i obecności zieleni.

P – Problem: Definiowanie konkretnych wyzwań, takich jak brak cienia, ryzyko podtopień czy niska przepuszczalność gruntu, jakość zieleni.

M – Merytoryka: Powiązanie obserwacji z zapisami w dokumentach strategicznych (MPA).

Z – Zadanie: Kluczowy, warsztatowy element spaceru. Wykorzystując kamerę termowizyjną do zobrazowania skali problemów, uczestnicy wspólnie z prowadzącymi ekspertami IETU szczegółowo analizowali każdy punkt trasy. Zamiast podawania gotowych recept, wspólnie zastanawiano się, jakie konkretne działania adaptacyjne powinny bezpośrednio wynikać ze zdiagnozowanych na gorąco skutków zmian klimatu oraz specyficznych potrzeb danej przestrzeni i jej mieszkańców.

Duże wrażenie na uczestnikach zrobiły badania termowizyjne. Różnice temperatur na nasłonecznionych, zabetonowanych placach (gdzie temperatura powierzchni przekraczała nierzadko 50°C) w zestawieniu z zacienionymi, naturalnymi enklawami zieleni – dającymi ochłodę, bo temperatura pod drzewami była o kilkanaście stopni niższa – były najlepszym dowodem na to, jak ważna jest błękitno-zielona infrastruktura.

CZĘSTOCHOWA

KATOWICE

Kluczowe tematy

Dyskusje w terenie nie ograniczały się wyłącznie do teorii. Uczestnicy i eksperci IETU poruszyli kluczowe aspekty wdrożeniowe, przed którymi stają gminy:

• zwiększenie powierzchni i utrzymanie istniejącej zieleni w miastach – jednak bez drzew w donicach, za to z bylinami i trawami na rabatach.
• ochrona istniejących zasobów drzew – podkreślono, że MPA powinny kłaść nacisk nie tylko na nowe nasadzenia, ale przede wszystkim na standardy ochrony sędziwych drzew rosnących bezpośrednio w gruncie.
• potencjał podwórek – jak przekształcić często zaniedbane podwórka w zielone oazy mikroretencji sprzyjające mieszkańcom?

Spacer komentowany jako narzędzie partycypacji społecznej

Wydarzenia miały również wymiar metodyczny. Eksperci IETU zaprezentowali spacer komentowany jako gotowe, skuteczne narzędzie do aktywizacji mieszkańców i budowania dialogu społecznego. Angażowanie lokalnej społeczności na wczesnym etapie planowania zmian w przestrzeni miasta czy dzielnicy nie tylko pozwala na lepszą diagnozę potrzeb, ale przede wszystkim buduje poczucie współodpowiedzialności za wspólne otoczenie.

Ewaluacja przeprowadzona wśród uczestników potwierdziła, że taka praktyczna forma wymiany doświadczeń w terenie jest bardzo przydatna w ich codziennej urzędniczej pracy.

Podziękowania dla uczestników

Serdecznie dziękujemy wszystkim przedstawicielom samorządów subregionu północnego i centralnego za tak liczny udział, zaangażowanie oraz niezwykle merytoryczny wkład w dyskusję. Państwa codzienne doświadczenie w zarządzaniu miastami i gminami, połączone z otwartością na wypracowywanie nowych rozwiązań, stanowi fundament dla skutecznej adaptacji naszego regionu do zmian klimatu. Liczymy, że obserwacje z naszych wspólnych analiz terenowych staną się inspiracją do dalszych, zielonych zmian w Państwa miastach i lokalnych społecznościach.

Galeria zdjęć

Poniżej prezentujemy fotorelację z przebiegu obu spacerów w Częstochowie i Katowicach, dokumentującą m.in. pracę warsztatową z wykorzystaniem kamery termowizyjnej oraz analizowane punkty terenowe.